İstenmeyen titreşimler sadece rahatsız edici değildir; teknenize ciddi zararlar da verebilir. Bu nedenle titreşimin kaynağını erken tespit etmek önemlidir.
İpucu
Yeni veya ikinci el bir tekne satın alırken, yetkin bir ekspertiz uzmanı ile çalışın ve mutlaka deneme seyri (sea trial) yapın. Böylece anormal titreşimleri tespit edebilir ve teknenizin normal çalışma karakteristiğini öğrenebilirsiniz.
Titreşimler Neden Önemlidir?
Kontrol edilmeyen titreşimler:
Şaft ve aktarma organlarında aşınma yaratabilir.
Motor bağlantılarına zarar verebilir.
Rulmanların ömrünü kısaltabilir.
Şanzıman ve kaplinlerde hasara yol açabilir.
Çoğu durumda titreşimin kaynağı motor veya aktarma sisteminden (running gear) gelir. Tahrik sistemindeki tüm parçalar birbirine bağlı olduğundan, aşınmış veya ayarsız bir parça diğer bileşenleri de zorlar.
Her tekne seyir sırasında bir miktar titreşim üretir ve zamanla teknenizin normal davranışını öğrenirsiniz. Ancak:
Yeni bir titreşim ortaya çıkarsa,
Ses veya titreşim karakteri değişirse,
Daha önce olmayan metalik sesler duyarsanız,
araştırma yapmanın zamanı gelmiş olabilir.
Bazı arızalar belirgin sesler üretirken, bazı titreşimler yalnızca hissedilir ve kaynağını bulmak daha zor olabilir.
Sorun Bulunamazsa Ne Yapmalı?
Tekne çalışırken gözlem yapın ve not alın.
Tekne karaya alındığında:
Yataklarda aşınma olup olmadığına bakın.
Salmastra çevresini kontrol edin.
Görünen şaft uzun ise eğrilik olup olmadığını gözlemleyin.
Bir yardımcı şaftı elle yavaşça döndürürken farklı açılardan inceleyin.
Motor çalışmıyorken:
Şaftın salmastraya girdiği bölgeyi parmağınızla kontrol edin.
Anormal aşınma hissederseniz şaft aşınmış olabilir.
Karaya alındığında ayrıca:
Pervanede ezik, çentik veya darbe izi arayın.
Çok küçük hasarlar bile yüksek devirlerde ciddi titreşim yaratabilir.
Kanatların eşitliğini ölçerek kontrol edin.
Bu makalede tek motorlu tekneler esas alınmıştır. Çift motorlu teknelerde motorları ayrı ayrı test etmek teşhis açısından faydalıdır.
Arıza Tespiti için Karar Ağacı
Motor Boştayken (Nötrde) Titreşim Var mı?
Evet
Motor Takozları (Engine Mounts) Aşınmış Olabilir
Kontrol edin:
Bir takoz diğerlerinden fazla mı sallanıyor?
Paslanma var mı?
Kauçuk parçalanması veya kalıntısı görülüyor mu?
Çözüm: Motor takozlarını ayarlayın veya değiştirin.
Motor Düzgün Rölanti Çalışmıyor
Düzensiz çalışan motor aşırı titreşim oluşturabilir.
Çözüm:
Üreticinin önerdiği testleri uygulayın.
Motoru bakım veya onarımdan geçirin.
Titreşim Sadece Viteste mi Ortaya Çıkıyor?
Evet
Pervane Kirlenmiş veya Kanatı Eğilmiş Olabilir
Kontrol edin:
Halat
Balık misinası
Yosun
Deniz otu
Çözüm: Temizleyin ve yabancı maddeleri çıkarın.
Eğilmiş veya Hasarlı Pervane Kanadı
Görsel kontrol yapın.
Çözüm: Pervaneyi onarın veya değiştirin.
Pervane Şafta Doğru Oturmamış
Kontrol edin:
Kama (key)
Kama yatağı (keyway)
Konik yüzey (taper)
Çözüm:
Pervaneyi şafta uygun şekilde alıştırarak (lapping) oturtun.
Gerekiyorsa yeni kama takın.
Titreşim Belirli Devirlerde Artıyor veya Azalıyor mu?
Evet
Pervane Balansı Bozuk Olabilir
Kontrol edin:
Komparatör ile dairesellik ölçümü yapın.
Katlanır pervanelerde kanatların tam açıldığından emin olun.
Çözüm: Pervaneyi profesyonel bir pervane atölyesine gönderin.
Cutless Bearing Aşınmış Olabilir
Kontrol:
Pervaneyi tutarak yukarı-aşağı ve sağa-sola oynatın.
Şaft ile yatak arasında hissedilir boşluk olmamalıdır.
Ayrıca:
İleri-geri eksende hiç hareket olmamalıdır.
İleri-geri boşluk şu sorunlara işaret edebilir:
Gevşek pervane
Gevşek şaft kaplini
Şanzıman aşınması
Çözüm: Cutless bearing değiştirin.
Şanzıman Nötrdeyken Pervaneyi Elle Döndürmek Zor mu?
Evet
Şaft Eğilmiş Olabilir
Şüphe varsa uzman servise kontrol ettirin.
Çözüm: Şaftı doğrultun veya değiştirin.
Motor ve Şaft Hizası Bozuk
Kontrol:
Şaftı şanzımandan ayırın.
Şaft kolay dönüyorsa hizalama sorunu vardır.
Çözüm: Motor ve şaft hizalamasını düzeltin.
Motor Takozları Çökmüş veya Aşınmış
Kontrol edin:
Takozlarda çökme
Pas
Kauçuk bozulması
Çözüm: Ayarlayın veya değiştirin.
Tekne Hızlı Giderken Şaftta Gözle Görülür Salınım Var mı?
Evet
Kaplin Hizası Bozuk
Kontrol:
Kaplini şanzımandan ayırın.
Hizalamayı ölçün.
Çözüm: Motor ayarlarını düzeltin veya takozları değiştirin.
Motor Takozları Hasarlı
Kontrol:
Bir takoz diğerlerinden fazla mı hareket ediyor?
Kauçuk parçalanması var mı?
Çözüm: Servis edin veya değiştirin.
Şaft Eğilmiş Olabilir
Kesin teşhis için özel ekipman gerekir.
Çözüm: Şaftı doğrultun veya yenileyin.
Şanzıman Çıkış Flanşı Eğilmiş
Kontrol için hassas ölçüm ekipmanı gerekir.
Çözüm: Flanşı değiştirin.
Drivesaver Hasarlı
Drivesaver, şaft ile şanzıman arasındaki titreşim emici elastik bağlantıdır.
Kontrol:
Çatlak
Yırtık
Deformasyon
Çözüm: Drivesaver'ı değiştirin.
Güvenlik Uyarısı
Çalışan makine ekipmanları etrafında dikkatli olun.
Ellerinizi ve ayaklarınızı hareketli parçalardan uzak tutun.
Bol kıyafetlerden kaçının.
Takı, saat ve uzun saçlara dikkat edin.
Ne yaptığınızdan emin değilseniz işi durdurup uzman yardımı alın.
Sonuç
Teknedeki titreşimlerin en yaygın nedenleri şunlardır:
Aşınmış motor takozları
Kirli veya hasarlı pervane
Eğilmiş şaft
Bozuk motor-şaft hizalaması
Aşınmış cutless bearing
Kaplin veya şanzıman flanşı sorunları
Titreşimi erken tespit etmek yalnızca daha konforlu bir seyir sağlamaz; aynı zamanda şanzıman, şaft, yataklar ve motor üzerinde oluşabilecek çok daha pahalı hasarların önüne geçer. Özellikle yelkenlilerde yıllık bakım sırasında pervane, şaft, cutless bearing ve motor takozlarının kontrol edilmesi iyi bir uygulamadır.