Geçtiğimiz yaz motorla seyir sırasında normalden fazla titreşim fark ettiyseniz, motor ile pervane şaftı arasındaki hizalamanın kontrol edilmesi gerekebilir. Tekne karadayken bu işi yapmak için en uygun zamandır.
Aşırı titreşimler sadece rahatsız edici değildir; aynı zamanda şanzıman ve aktarma organlarında ciddi aşınmaya neden olur. Hatta motor hizasızlığı nedeniyle pervane şaftı flanş bölgesinden kırılmış, şaft ve pervane tekneden ayrılmış ve neredeyse batmış tekneler vardır.
Tekne sörveyi hizmeti almak için Yelkenli Tekne Sörveyi/Ekspertizi sayfasını ziyaret edebilirsiniz.
Bu noktada şu soru akla gelir: Acil durum için kullanılan ahşap deniz vanası tıpaları (wood plugs) nerede?
Cutlass Yatağını Kontrol Edin
Pervane şaftını sökmeden önce, şaftın geçtiği cutlass bearing (şaft yatağı) üzerindeki boşluğu kontrol edin.
Yanal boşluk:
1,5 mm fazla olmamalıdır.
Daha fazla boşluk belirli devirlerde titreşim oluşturabilir.
Şaft ve Motor Flanşı Kontrolü
1. Flanşları Ayırın
Pervane şaftı flanşını motor flanşından ayırın.
Sonrasında iki flanşı elle sıkıca birbirine bastırın.
2. Sentil ile Ölçün
Bir sentil (feeler gauge) kullanarak iki flanş arasındaki boşluğu ölçün.
Örnek:
Üst tarafta (12 yönünde) 10 thou boşluk buldunuz.
3. Şaft Flanşını 180° Çevirin
Flanşları tekrar ayırın.
Şaft flanşını 180 derece döndürün.
Motor flanşını döndürmeyin.
Flanşları tekrar birleştirin.
Sonuçların Yorumu
Boşluk hâlâ üst taraftaysa
Gülümseyebilirsiniz.
Bu şu anlama gelir:
✅ Şaft doğrudur.
✅ Şaft flanşı doğrudur.
✅ Sorun motor hizasındadır.
Bu durumda motorun ön tarafının biraz yükseltilmesi gerekir.
Boşluk şaftla birlikte yer değiştirirse
Örneğin:
İlk ölçümde üstteydi
Şaftı 180° çevirdikten sonra altta çıktı
Bu durumda:
✅ Şaft eğilmiş olabilir.
veya
✅ Şaft flanşı yalpalıyor olabilir.
Bu durumda şaft sökülmeli ve tornacıya götürülmelidir.
Tornacıda Yapılacak İşlemler
Makine atölyesinde:
Şaft doğrultulur.
Flanş yüzeyi taşlanarak düzeltilir.
Pervanenin balansı ve takibi kontrol edilir.
Bu işlem oldukça düşük maliyetlidir.
Yeni Cutlass Yatağı Takılması
Yeni yatak takmaya karar verdiyseniz biraz işiniz var.
Önce
Pervane ayağının (strut) altındaki boyayı temizleyin.
Çünkü yatağı sabitleyen:
iki adet setskur
genellikle boya altında kalır.
Sonra
Setskurları sökün.
Çektirme kullanarak yatağı çıkarın.
Gerekirse çok hafif darbeler uygulanabilir.
⚠️ Fazla kuvvet uygulamayın.
Aksi halde:
strut eğilebilir
gövdeden ayrılabilir
Bu büyük ve masraflı bir onarım gerektirir.
Yatak Çıkmıyorsa
Bir demir testeresi kullanılabilir.
İzlenecek yöntem:
Testere ağzını yatak içinden geçirin.
Kauçuk kısmı kesin.
Bronz kovanı kesin.
⚠️ Strut'a zarar vermemeye dikkat edin.
Eğer aşınma ciddi değilse yatağa hiç dokunmamak daha mantıklı olabilir.
Salmastra Hortumunu Değiştirin
Salmastra hortumu 10 yıldan eskiyse değiştirilmesi tavsiye edilir.
İşlem:
Hortum kelepçelerini sökün.
Eski hortumu çıkarın.
Gövde çıkışını mastikle kaplayın.
Yeni hortumu takın.
Çift kelepçe kullanın.
Keten Salmastra (Packing) Yenileme
Şaftı geri takmadan önce:
Şaft çevresi kadar uzunlukta:
3 adet keten salmastra halkası kesin.
Aslında iki halka yeterlidir ancak üçüncüsü yedek olarak hazırlanabilir.
Kesim
Uçlar:
45° açıyla kesilmelidir.
Böylece birleşme noktası üst üste gelir.
Montaj
Şaftı salmastra kutusundan geçirin.
Salmastra somunu içine gres sürün.
İlk halkayı yerleştirin.
İkinci halkayı yerleştirin.
Birleşme noktalarını 180° farklı konumlandırın.
Bu sızdırmazlığı artırır.
Son Hizalama
Şaft flanşını motor flanşına bastırın ve sentil ile tekrar ölçün.
Boşluk Üst Taraftaysa (12 yönü)
Motorun ön tarafı yükseltilmelidir.
Eğer mümkün değilse:
motorun arka kısmı aşağı indirilir.
Boşluk Sağ Taraftaysa (3 yönü)
Motorun:
ön kısmı sancak tarafa kaydırılır
veya
arka kısmı iskeleye alınır.
Çoğu durumda ayar hem:
yükseklik
yatay eksen
olarak birlikte yapılır.
Motor Takoz Ayarları
Motor takozlarında:
Üstteki kontra somun gevşetilir.
Alttaki ayar somunuyla yükseklik değiştirilir.
Sağa-sola kaydırma gerekiyorsa motor takoz üzerinde hareket ettirilir.
Hassas hizalama genellikle yaklaşık 1 saat sürer.
Amaç:
Flanşlar arasındaki farkı 0,005 inç (5 thou ≈ 0,13 mm) veya daha az seviyeye getirmektir.
Son Montaj
Hizalama tamamlandıktan sonra:
Motor takozlarının kontra somunlarını sıkın.
Salmastra somununu elle olabildiğince sıkın.
Anahtarla ilave 1/4 tur daha sıkın.
Kontra somunu ile kilitleyin.
Özet
Titreşim sorunu olan yelkenlilerde en sık nedenler şunlardır:
Aşınmış cutlass yatağı
Eğilmiş şaft
Eğri flanş
Motor/şaft hizasızlığı
Eskimiş motor takozları
Hatalı salmastra montajı
Özellikle ikinci el bir yelkenli satın alıyorsanız, karadayken şaft hizalaması ve cutlass yatağı kontrolü yaptırmak, ileride binlerce dolarlık hasarı önleyebilecek en değerli kontrollerden biridir.