Bir lityum servis aküsü bankası kurmak ilk başta göz korkutucu görünebilir. Ancak işin büyük kısmı aslında kablolamadan ibarettir ve gerçekten dikkat gerektiren yalnızca bir bağlantı noktası vardır.
Bu yazı, özel olarak hazırlanan akü kutusu ve lityum aküsünün montajının ardından yapılan kurulumun ikinci bölümünü anlatmaktadır. Burada LiFePO4 akü, bir DC-DC şarj cihazıyla birlikte kullanılarak geleneksel kurşun-asit marş aküleriyle güvenli şekilde çalışacak bir sistem oluşturulmuştur.
Bu konuda profesyonel destek almak için Aganta Marin Hizmetler sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Burada açıklanan prensipler marş aküsü olarak kurşun-asit kullanmaya devam eden tüm teknelerdeki lityum dönüşümleri için geçerlidir.
Neden Lityum Akü?
Daha Fazla Kullanılabilir Enerji
Lityum aküler, kapasitelerinin büyük bölümünü voltaj düşmeden kullanabilirler. Buna karşılık kurşun-asit aküler kullanılabilir kapasitelerinin yaklaşık yarısına ulaştığında voltajları belirgin şekilde düşmeye başlar.
Pratikte bu durum, tek bir 300 Ah lityum akünün iki adet kurşun-asit aküye yakın kullanılabilir enerji sağlayabilmesi anlamına gelir.
Daha Küçük ve Daha Hafif
Mini model olarak adlandırılan bu akü:
Benzer 300 Ah lityum akülere göre yaklaşık %30 daha küçüktür.
Üç adet 100 Ah kurşun-asit akünün toplam ağırlığının yaklaşık yarısı kadardır.
Akıllı Özellikler
Akü üzerinde entegre olarak bulunan:
BMS (Batarya Yönetim Sistemi)
Bluetooth bağlantısı
sayesinde akü kendini korur ve telefon uygulaması üzerinden sürekli izlenebilir.
Neden DC-DC Şarj Cihazı Gerekli?
Kurulumda:
İki adet kurşun-asit akü marş aküsü olarak bırakılmıştır.
Lityum akü ise ayrı bir servis aküsü bankası olarak kullanılmıştır.
Sorun şu ki:
Kurşun-asit ve lityum aküler oldukça farklı şarj karakteristiklerine sahiptir.
Doğrudan birbirlerine bağlanırlarsa:
Şarj problemleri yaşanabilir.
Alternatör zarar görebilir.
Akülerin ömrü kısalabilir.
Bunun nedeni lityum akülerin voltajlarını uzun süre sabit tutarken kurşun-asit akülerin voltajlarının sürekli düşmesidir.
Çözüm:
İki sistemi tamamen ayırmak ve aralarına yalnızca bir DC-DC şarj cihazı yerleştirmektir.
Bu sayede:
✅ Marş aküleri bağımsız çalışır.
✅ Servis aküleri bağımsız çalışır.
✅ Alternatör her iki sistemi de güvenli şekilde şarj eder.
Kullanılan Şarj Cihazı
Seçilen cihaz:
12V 40A DC-DC Charger with MPPT
Öne çıkan avantajları:
Kompakt tasarım
Kolay montaj
Akü ile aynı marka olması nedeniyle uyumluluk
Dahili MPPT solar şarj kontrol ünitesi
Normalde güneş paneli sistemi için ayrıca bir MPPT satın alınması gerekirken bu modelde MPPT cihazın içine entegre edilmiştir.
Ayrıca sistem:
Motor çalışırken alternatör şarjını önceliklendirir.
Motor durduğunda solar şarja geçebilir.
Kurulum Süreci
Teknenin elektrik sistemi daha önce tamamen yenilendiği için mevcut kablo güzergâhları bilinmektedir.
Kurulum sırasında:
Sadece sintine pompaları marş akülerine bağlı bırakılmıştır.
Yeni kablolar kesilip hazırlanmıştır.
Lityum akünün terminalleri daha küçük olduğundan farklı pabuçlar kullanılmıştır.
Akü kutusu yerleştirildikten sonra negatif terminal henüz bağlanmadan DC-DC şarj cihazına geçilmiştir.
Devre Kesiciler
Üreticinin şemasına göre:
Giriş Tarafı
60A devre kesici
Çıkış Tarafı
50A devre kesici
kullanılmıştır.
Şarj cihazı 40A olduğu için bu değerler uygundur.
Akü Şalteri Neden Kullanılmadı?
Bu sistemde başlangıçta ayrı bir akü şalteri kullanılmamıştır.
Sebepleri:
Tüm yükler DC panel üzerinden beslenmektedir.
Yakında güneş paneli eklenecektir.
Akü şalteri kapatıldığında şarj sistemi de devre dışı kalacaktır.
Eğer ileride kaçak tüketim (parasitic draw) sorunu oluşursa şalter eklenmesi planlanmaktadır.
Kablolama
Şarj cihazında toplam 7 kablodan oluşan 4 temel bağlantı bulunur.
1. Solar Girişi
MPPT pozitif
MPPT negatif
Bu bağlantılar güneş paneli içindir.
2. Alternatör Algılama
Ek bir aksesuar kablosu bulunur.
Küçük veya akıllı alternatörlü sistemlerde kullanılabilir.
Bu teknede klasik alternatör bulunduğundan cihaz marş aküsü voltajını algılayıp otomatik çalışmaktadır.
En Kritik Nokta
Kurulum sırasında insanların en sık hata yaptığı bölüm budur.
Önce Çıkış Tarafı Bağlanmalıdır
Çıkış (+)
→ Servis sistemi pozitif bara hattına
Çıkış (-)
→ Negatif bara hattına
(BMS veya şöntün ön tarafına)
Önce çıkış tarafının bağlanma nedeni:
Şarj cihazının lityum aküden enerji alıp başlangıç ayarlarının yapılabilmesidir.
Giriş Tarafı Bağlantısı
Daha sonra:
Giriş (+)
→ 60A sigorta üzerinden marş aküsü şalterine
Giriş (-)
→ Doğrudan marş aküsünün negatif kutbuna
bağlanır.
Yapılan Hata
İlk denemede giriş negatifi, çıkış negatifinin bağlı olduğu ortak bara hattına bağlanmıştır.
Teoride bütün eksiler ortak görünse de:
Şarj cihazı çalışmamış,
Voltajları doğru okuyamamıştır.
Sebep, bağlantılar üzerindeki küçük voltaj kayıplarıdır.
Bu nedenle giriş negatifi mümkün olduğunca doğrudan marş aküsüne bağlanmalıdır.
Ters Şarj (Reverse Charge) Özelliği
Bu DC-DC şarj cihazının ilginç özelliklerinden biri de ters şarj fonksiyonudur.
Marş aküleri çok zayıfladığında:
3V ile 12V arasında bir gerilim mevcutsa
özel düğmeye basılarak servis aküsündeki enerji marş akülerine aktarılabilir.
Bu sayede motor yeniden çalıştırılabilir.
Sonuç
Teknede LiFePO4 servis aküsü dönüşümünün en önemli parçası aslında lityum akünün kendisi değil, DC-DC şarj cihazıdır. Kurşun-asit marş aküleri ile lityum servis akülerinin birbirinden izole edilmesini sağlar, alternatörü korur ve her iki akü grubunun doğru şarj profiliyle çalışmasına imkân verir. Özellikle Victron Orion XS, Sterling veya LiTime gibi kaliteli DC-DC şarj cihazları kullanıldığında sistem hem daha güvenli hem de çok daha verimli çalışır.